TÜİK verilerine göre makina sektörü imalatını 2011 yılında bir önceki yıla göre %22,1 artırmıştır. Bu değer, özellikle gelişmiş ülkeler ve ihracatımızdan önemli pay alan ülkelerde yatırımların yavaşladığı, buna bağlı olarak makina talebinin düştüğü bir dönem için iyi bir gelişmeye işaret etmektedir. Ancak piyasadan alınan bilgiler bu iyi performansın sektör genelinde aynı düzeyde olmadığını göstermektedir. Büyük ve organize olmuş,  firmalarda daha iyi bir gelişme olurken, küçük ve orta ölçekli önemli sayıda firma pazardaki paylarını korumakta güçlük çekmiş hatta küçülmek zorunda kalmıştır. Bunun en önemli nedeni mali imkanlarının kaliteli mühendis ve eleman istihdamına uygun olmaması, mevcut imalatlarında uygulanan teknolojileri geliştirememiş olmalarıdır. Benzer olarak emek yoğun yapıda olan bu imalat konusunda kaliteli işçi istihdam edilmesi gerektiğinden, küçük ölçekli firmalar bu konuda da yetersizlik sonucu gelişmekte zorlanmışlardır. Benzer gelişme Avrupa ülkelerinde de gözlenmekte ve makina sektöründe imalat orta-büyük ve büyük firmalara doğru kaymaktadır.

 

Şu ana kadar yayınlanan bilgiler, Türkiye’nin 2011 yılında da 25,4 milyar dolarlık imalat değeri ile Avrupa’nın 6. büyük makina imalatçısı konumunu koruduğunu göstermektedir. Aynı yıl gerçekleştirilen ihracat ise (yatırım malı makinalar) 10,6 milyar dolara ulaşmıştır. Gardner Publication tarafından yayınlanan Metalworking Insider Report’a göre takım tezgahları gibi rekabette teknoloji, kalite ve verimliliğin en önemli kriterler olduğu bir imalat türünde ise ülkemiz 2011 yılında dünyanın 13. büyük imalatçısı konumuna gelmiş ve 668 milyon dolarlık imalat gerçekleştirmiştir. Bir önceki yıl 15. sırada yer almıştı. Takım tezgahı ihracatımız ise 419,5 milyon dolar olmuştur.

 

TÜİK bilgilerine baktığımızda 2011 yılında Ağustos ayına kadar imalat artışları bir önceki yılın aynı ayına göre %25 civarında gezinirken bu değer Eylül’den itibaren azalmaya başlamış ve Aralık ayında %11’e gerilemiştir. Ocak 2012 ayında ise imalat bir önceki aya (Aralık 2011) göre %1,8 artabilmiştir. Bu rakamlar özellikle 2012 yılı ilk çeyreğinde imalat artışında önemli düşüş yaşanabileceğini, buna rağmen yılın tamamında %10’lar civarında büyüme olabileceğini düşündürmektedir.

 

Bu arada ithalat rakamları da ülke içinde makina talebinde bir azalma olduğuna işaret etmektedir. 2011 yılı genelinde makina ithalatı %27,7 artmış iken 2012 yılının ilk iki ayında ithalat artışı, bir önceki yılın aynı aylarına göre %12,2 olmuştur. Banka kredilerinin daralması, yeni yatırımları da etkilemektedir. Bu tespitler, ekonomide beklentileri etkileyecek önemli bir değişme olmadığı takdirde 2012 yılı beklentimiz olan %10’luk imalat artışının gerçekleşebilecek bir değer olduğunu göstermektedir.

 

İhracata baktığımızda 2012 yılı ilk iki ayında artış %10,8 olarak görülmektedir. Her ne kadar yakın yıllara kadar makinalarımız için en önemli pazar olan Avrupa’da ciddi bir talep azalması söz konusu ise de, makina imal eden firmalarımızın Güney Amerika dahil yeni pazarlara önem vermeleri, yılın takip eden aylarında daha iyi sonuç almamızı destekleyecek ve kanımızca 2012 yılı ihracatı %14-16 gibi iyi kabul edilebilecek bir değerde artacaktır.

 

Gerek iç pazarda gözlenen, gerekse daha önce önemli ihracat yaptığımız ülkelerde ekonominin yavaşlaması önemli bir etkendir. Diğer yandan son yıllarda makina sektöründe rekabetin düşük fiyatla değil, gelişmiş teknolojilerin uygulanması, yenilikçiliğe önem verilmesi ile sağlandığı dikkate alındığında makina imal eden firmalarımızın mühendislik çalışmalarına eskiye göre daha fazla önem vermeleri gerektiği görülmektedir. Birçok ülkede yatırımcı alacağı makinanın en az enerji sarfiyatı ile çalışmasını, makinanın uzun süre arıza vermeden çalışabilmesini, teknolojinin en az rakip imalatçıların uyguladıkları düzeyde olmasını beklemektedirler. Bu beklentiler ancak konusunda iyi yetişmiş mühendisler ile sağlanabilir. Maalesef önemli sayıda makina imalatçısının tasarımcı mühendis istihdamından çok, kendi ustalık birikimi ile çalışmaya devam etmeleri, bu kuruluşların rekabet gücünü her geçen gün olumsuz etkilemektedir.

 

Teşviklere gelince; yatırımcının muhtemel ihtiyaçlarını öğrenmek, makinadan beklentileri alıcı ile birlikte değerlendirmek, istenen nitelikte makina imal edebilmek için imalatçı, müşterinin yoğun olduğu bölgelere yakın olmak zorundadır. Ülkemizde önemli makina pazarı gelişmiş illerde ve batı bölgelerindedir. Bu durumda, ne kadar önemli teşvik verilirse verilsin makina imal eden firmaların pazardan uzak illerde yatırım ve imalat yapmaları kolay olmayacaktır.

 

Yetkililer makina sektörünün gerek iç talebi karşılama, gerekse ihracat konusunda daha iyi sonuçlar alabilecek potansiyele sahip, öncelikli bir sektör olduğunu belirtmektedirler. Eğer etkin bir sonuç alınması bekleniyorsa, kanımızca sektöre verilecek teşviklerde bölge ve il sınırlaması olmamalıdır.