“Tüm kalite iyileştirmeleri tasarımın, imalatın, yerleşim planlarının, süreçlerin ve prosedürlerin sadeleştirilmesiyle başarılır”.

 

Tom Peters 

 

Türk futbolunun temel hastalığıdır. Ayağına topu alan oyuncu üç kişiye çalım atıp kendi etrafında dönmedikçe topu ayağından çıkarmayı beceremez. Bizim “transfer profesyoneli” futbolcumuz sahaya iyice yayılıp bir sistem içinde topu bir türlü hareket ettiremez. Oyunun ritmik bir temposu ise zaten yoktur. Yalın felsefeyi yakalayamamış geleneksel işletmelerde de benzer sorunlar var. Elindeki malzemeyle fabrika içinde iki tur atmayan operatör çalışıyor görülmez.

 

Genellikle klasik üretim işletmelerinde hareketlerin %80’i taşımaya yönelik olup sadece %20’si gerçek üretime ait hareketleri içerir. Oysa alanın çok iyi kullanılması, makine ve ekipmanların uygun bir şekilde yerleştirilmesi, yüklemelerin ve tip dönmelerin çok hızla yapılması verimli ve etkin bir işletme için olmazsa olmaz şartlardır. Kısaca topu süratle koşturmak gerekir. Bazen sanayi firmalarının arsaya, binaya, taşa, toprağa cömertçe para gömerken fabrika yerleşim planı, üretim iş akışı, insan ve malzeme hareketleri gibi konularda doğruyu uygulamakta çok zorlandığını gözlemliyorum. Başta ana sanayi ve tedarik zincirinin birinci halkasındaki büyük firmalarda anlatmaya çalıştığımız yalın felsefe prensipleri başarıyla uygulansa da otomotiv sektörü dışında ve nispeten daha küçük ölçekli firmalarda hala yapılacak daha çok şey var.

 

Üretimde kullanılan makine, ekipman, tezgah, araç ve gereçler ile birlikte yine üretim ile ilgili tüm yardımcı tesislerin, depo ve kalite bölümlerinin, idari ofislerin fiziksel konumlarının ve yerleşimlerinin bir bütün olarak koordinasyonuna fabrika yerleşimi denir. Süreç odaklı, ürün odaklı ve sabit yerleşim planları olmak üzere üç farklı temel yerleşim planından bahsedebiliriz. Biraz daha karmaşık süreçlerde esnek imalat sistemleri, hücre tipi yerleşim planları ve karma montaj hatları gibi hibrid modeller de vardır.

 

Fabrika yerleşiminin ana amacı bir üretim tesisi içinde insan, malzeme ve makine ne varsa bunların tümünün hareket miktarını minimum düzeye indirmektir. Fabrika içindeki bu yerleşim hatalı yapılırsa bu durumun yarattığı enerji kaybının, gereksiz hareketlerin, yönetim ve kontrol zorluğunun, yüksek ıskarta oranlarının, oluşan kaos ve kargaşanın bedeli çok yüksek olur.

 

Binalar, Makine ve Ekipmanlar

 

Bina gibi taşınmazların, büyük tezgah, makine ve ekipmanların yerleşim planlarının malzeme ve insan hareketlerini göz önüne almadan gereği kadar özenle yapılmadığını düşünüyorum. Bu gibi alanlarda, neredeyse israf boyutunda fazla ve gereksiz yatırım yapılmaktadır. Örneğin, Avrupa’nın en büyük CNC tezgah parkına sahip 3 ülkesinden birisi olan ülkemizin hala yeterince yüksek sanayi ürünü üretememesi oldukça düşündürücüdür.

 

Bir CNC tezgahın gövdesi bütün ihtişamıyla fabrika yerleşiminde yerini alırken tutucudan kesici takıma, kesici takımdan iş parçasına kadar büyük bir verimsizlik talaş konteynerinden talaş arabasına doğru sürekli akmaktadır. Maalesef daha pek çok işletme bilgisayar destekli üretim sistemlerini sadece CNC tezgaha yatırım yaparak uygulayacağını sanmaktadır. Demek ki bir yerlerde eksiklik var. Bugünün üretim işletmeleri zaten kıt olan kaynaklarını harcarken çok daha seçici ve rasyonel olmak zorundadır. 

 

Bu noktadan hareketle, bir üretim işletmesinin öncelikle süreç tasarımını ve iş akışını en yalın, en hızlı ve olabildiğince kararlı ve hatadan muaf oluşturması gerektiğini söyleyebiliriz.

 

Fabrika Yerleşim Planı ve Operasyonel Verimlilik

 

Fabrika yerleşim planlarının bir firmanın kalitesine, verimliliğine ve rekabetçiliğine pek çok açıdan büyük etkisi vardır. Yerleşim planlarına ait alınan kararlar operatörlerin işlerinde ne kadar etkin olacağını, üretimin ne kadar hızlı yapılacağını, bir sistemin otomasyonun nasıl sağlanacağını derinden etkiler. Amaç fabrika alanını çok daha etkin kullanarak yapılan işin, malzemenin, insanların ve bilginin bir sistem içinde en hızlı şekilde hareket etmesini sağlamaktır. En önemlisi bu yerleşim planının hemen dışında bekleyen müşterimize uzanan en kısa, en hızlı ve en güvenli yolu gösterebilmelidir. 

 

Yukarıda bahsettiğimiz bu felsefe içinde yöneticilerimize büyük iş düşüyor. Bir labirentin içinde amaçsızca koşuşturan operatörlerin yorgunluğunun bir anlamı olmalıdır. Çalışanlarımıza bu devasa taşınmaz varlıklardan daha büyük değer göstererek fabrika yerleşim planlarımızın en kritik noktalarına “insan” unsurunu, sadeliği ve yalın felsefeyi koymalıyız. Zaten karmaşık olan günümüz iş dünyasında müşterimizin siparişini en küçük bir risk altına almadan ve bu amaçla çalışanların işini daha da karmaşık hale getirmeden gereksiz hareketleri, kayıpları ve duruşları minimuma indirmeliyiz.

 

Son söz: Sürekli iyileşme, geciken mükemmellikten daha iyidir.